Speelwerken, de eerste geluidsdragers vanaf de 14e eeuw, nog steeds

Speeldozen

De uitvinding van de speeldoos wordt toegeschreven aan de klokkenmaker Antoine Favre-Salomon te Genève in 1796.Een speeldoos of muziekdoosje is een muziekinstrument. Het hoort tot de lamellofonen. Je hoort een melodietjes spelen nadat je een veer hebt opgewonden, soms met behulp van een sleutel. Soms moet je in plaats daarvan aan een touwtje trekken. Die vind je vaak in kinderkamers. De ouders trekken aan het touwtje en het kindje valt in slaap terwijl het luistert naar een rustgevende muziekje. Vaak is het het Wiegenlied van Brahms, maar er zijn talloze mogelijkheden. Er zijn ook kleine muziekdoosjes (die soms als souvenir gegeven worden) die je kan laten klinken, door met de hand aan een klein slingertje te draaien.

Eigenlijk kan je stellen dat speeldozen de eerste geluidsdragers zijn die bij mensen in hun huizen aanwezig waren. Natuurlijk ging het wel om rijke mensen. Die muziekdoosjes waren natuurlijk wel mechanisch, maar in feite kon je muziek die eerder bedacht en ingevoerd was, terug laten klinken zoals die muziek bedoeld was. De klanken waar je uit kon kiezen, waren natuurlijk beperkt. De klank hing af van het mechaniek de platen en staven. In de 19e eeuw werden verschillende elementen toegevoegd aan het mechaniek.

In zijn algemeenheid gesproken, zijn er twee soorten speeldozen:

• cilinder-speeldozen
• schijven-speeldozen

Deze twee vormen zie je ook terug in latere geluidsdragers: rollen en schijven.

Je kon nog geen violen laten horen of een ander instrument, op geluidsdragers. Ook de stem kon nog niet worden weergegeven.